Narzędzia BHP
Kalkulator wydatku energetycznego (kcal na zmianę)
Oszacuj efektywny wydatek energetyczny pracownika w ciągu zmiany metodą chronometrażowo-tabelaryczną Lehmanna i sprawdź, czy praca przekracza 1500 kcal (mężczyźni) lub 1000 kcal (kobiety). Od tego progu zależą napoje profilaktyczne, a od 11 stycznia 2027 r. także obowiązki pracodawcy w upale.
Wynik szacunkowy. Kalkulator korzysta z tabel, a nie z pomiaru. Przy wyniku blisko progu zleć pomiar wydatku energetycznego.
3. Wynik szacunkowy
1572 kcal (6582 kJ) na zmianę
Próg dla mężczyzn: powyżej 1500 kcal (6280 kJ) efektywnego wydatku energetycznego na zmianę.
Wynik przekracza próg o 72 kcal. To praca „ciężka” w rozumieniu § 30a i przepisów o napojach:
- napoje przez całą zmianę bez względu na temperaturę (§ 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z 1996 r.),
- od 11 stycznia 2027 r.: w pomieszczeniu działania już powyżej 25°C zamiast 28°C (§ 30a ust. 3),
- od 11 stycznia 2027 r.: na otwartej przestrzeni pracy się nie wykonuje, gdy z powodu pogody jest powyżej 32°C (§ 30a ust. 1 i 2).
To wynik szacunkowy z tabel, a nie pomiar. Błąd metody może sięgać kilkunastu procent. Nie zastępuje oceny specjalisty BHP ani pomiaru wydatku energetycznego.
Dlaczego próg 1500/1000 kcal ma znaczenie
Dwa przepisy używają tej samej definicji pracy ciężkiej. Mówią o pracach „związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet”.
Od 11 stycznia 2027 r.: praca w upale (§ 30a)
- Otwarta przestrzeń: przy pracy ciężkiej temperatura nie może przekraczać 32°C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają (§ 30a ust. 1). Gdy z powodu warunków atmosferycznych próg jest przekroczony, prac się nie wykonuje (ust. 2).
- Pomieszczenie pracy: przy pracy ciężkiej pracodawca stosuje rozwiązania techniczne lub organizacyjne już powyżej 25°C, a przy pozostałych pracach powyżej 28°C (ust. 3).
- Każda praca: limit 35°C w pomieszczeniu (ust. 1) i rozwiązania organizacyjne powyżej 25°C na otwartej przestrzeni (ust. 4) obowiązują bez względu na wydatek energetyczny.
§ 30a dodało do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 9 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 927). Limitów z ust. 1 nie stosuje się m.in. w gastronomii, zakładach hotelarskich, transporcie i rolnictwie (ust. 8).
Już teraz: napoje profilaktyczne
Pracownikom wykonującym pracę ciężką pracodawca zapewnia napoje bez względu na temperaturę (§ 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r.). Napoje mają być dostępne przez całą zmianę (§ 6 ust. 3), a ekwiwalent pieniężny za nie nie przysługuje (§ 8).
Metoda: tabele Lehmanna według CIOP-PIB
Kalkulator stosuje uproszczoną metodę Lehmanna w wersji z kursu e-learningowego CIOP-PIB (J. Bugajska, „Ocena obciążenia pracą fizyczną dynamiczną na stanowisku pracy”, rozdz. 4-3.3.1, slajd 4). Metoda ma dwa etapy. Tabela A podaje wydatek na utrzymanie pozycji ciała, a tabela B na pracę grup mięśni. Wydatek czynności to suma A i B pomnożona przez czas jej trwania, a wynik dla zmiany to suma wszystkich czynności.
| Pozycja | kcal/min |
|---|---|
| Siedząca | 0,3 |
| Na kolanach, w kucki | 0,5 |
| Stojąca | 0,6 |
| Stojąca pochylona | 0,8 |
| Chodzenie | 2,6 |
| Praca | kcal/min |
|---|---|
| Praca palców, dłoni i przedramienia | 0,5 ÷ 1 |
| Praca jednego ramienia | 1 ÷ 2 |
| Praca obu ramion | 2 ÷ 3 |
| Praca całego ciała (mięśnie kończyn i tułowia) | 3 ÷ 10 |
Jak kalkulator korzysta z tabel:
- Intensywność. Tabela B podaje tylko zakres. Praca lekka to dolna granica zakresu, średnia jego środek, a ciężka górna granica. To uproszczenie kalkulatora, a nie część tabeli [do weryfikacji].
- Sama pozycja ciała. Czynności bez dodatkowej pracy mięśni, np. przerwę na siedząco, liczymy tylko z tabeli A, tak jak w przykładzie obliczenia opublikowanym przez CIOP-PIB (J. Dudek, „Szacunkowa ocena obciążenia wysiłkiem fizycznym kobiety-żołnierza…”, Bezpieczeństwo Pracy – Nauka i Praktyka 2009, nr 7-8, tab. 2).
- Efektywny, nie całkowity. Na wydatek całkowity składa się spoczynkowa przemiana materii i wydatek pracy efektywnej (netto) (CIOP-PIB, rozdz. 4-3.1). Przepisy porównują z progami wydatek efektywny i tylko ten liczy kalkulator.
- Kobiety. W tym samym artykule J. Dudek podaje, że wydatek kobiet związany z pracą fizyczną jest o ok. 20% mniejszy, i stosuje współczynnik od 0,80 (drobniejsza budowa ciała) do 0,85 (silniejsza budowa). Kalkulator pozwala go wybrać, ale domyślnie liczy bez korekty, żeby nie zaniżać wyniku [do weryfikacji].
- Jednostki. kJ = kcal × 4,1868. Tak przeliczają też przepisy: 1500 kcal to 6280 kJ, a 1000 kcal to 4187 kJ.
Przykład: magazynier na zmianie 8-godzinnej
Pracownik magazynu przez połowę zmiany kompletuje zamówienia, przez dwie godziny przenosi kartony, godzinę układa towar nisko, a resztę czasu siedzi przy skanerze lub na przerwie. Takie same dane są wpisane w kalkulatorze powyżej.
| Czynność | Czas | A + B (kcal/min) | kcal |
|---|---|---|---|
| Kompletacja zamówień z regałów na wysokości tułowiastojąca + praca obu ramion, średnia | 240 min | 0,6 + 2,5 = 3,1 | 744 |
| Przenoszenie kartonów między regałami a strefą wydańchodzenie + praca obu ramion, lekka | 120 min | 2,6 + 2 = 4,6 | 552 |
| Układanie towaru na najniższych półkachstojąca pochylona + praca całego ciała (mięśnie kończyn i tułowia), lekka | 60 min | 0,8 + 3 = 3,8 | 228 |
| Przerwy i obsługa skanera na siedzącosiedząca + praca palców, dłoni i przedramienia, lekka | 60 min | 0,3 + 0,5 = 0,8 | 48 |
| Razem | 480 min | 1572 |
Wynik to 1572 kcal (ok. 6582 kJ) na zmianę. U mężczyzny to więcej niż 1500 kcal, więc praca jest ciężka: przysługują napoje, a od 11 stycznia 2027 r. w hali obowiązki pracodawcy zaczynają się, gdy z powodu pogody jest powyżej 25°C, a nie 28°C. Gdyby tę samą pracę wykonywała kobieta, wynik przekraczałby 1000 kcal także po korekcie 0,85 (1336,2 kcal).
Wynik szacunkowy: ograniczenia metody
- CIOP-PIB zaznacza, że „metoda szacowania wielkości wydatku energetycznego przy użyciu gotowych tabel jest obarczona dużym błędem i może być stosowana jedynie w szczególnych przypadkach”.
- W przykładzie opublikowanym przez CIOP-PIB autor ocenia błąd metody szacunkowej na nie więcej niż 15%.
- Wynik zależy od tego, jak dokładnie opiszesz zmianę. Wpisz wszystkie czynności i przerwy, a przy pracy zmiennej policz kilka typowych dni.
- Gdy wynik jest blisko progu albo zależy od niego wstrzymanie pracy w upale, zleć pomiar. CIOP-PIB opisuje pomiar na podstawie częstości skurczów serca oraz kalorymetrię bezpośrednią i pośrednią (rozdz. 4-3.3).
- Kalkulator nie zastępuje oceny ryzyka zawodowego ani konsultacji ze specjalistą BHP.
Najczęstsze pytania
Czym jest efektywny wydatek energetyczny?
To energia zużyta na samą pracę: utrzymanie pozycji ciała i ruchy wykonywane przy czynnościach roboczych. Całkowity wydatek energetyczny obejmuje jeszcze spoczynkową przemianę materii. CIOP-PIB nazywa część związaną z pracą wydatkiem energetycznym pracy efektywnej (netto). Przepisy o napojach i § 30a porównują z progami właśnie efektywny wydatek energetyczny, dlatego kalkulator nie dodaje przemiany spoczynkowej.
Jaki czas wpisać przy czynnościach?
Czas wszystkich czynności z całej zmiany roboczej, także przerw. Łączny czas powinien być równy długości zmiany, np. 480 minut przy zmianie 8-godzinnej. Gdy czynności różnią się w kolejnych dniach, policz typową zmianę albo średnią z dłuższego okresu.
Czy wynik z kalkulatora wystarczy do dokumentacji BHP?
Kalkulator daje wynik szacunkowy. Może pomóc wstępnie wskazać stanowiska z pracą ciężką, ale nie zastępuje pomiaru ani oceny specjalisty BHP. Wykaz stanowisk, na których przysługują napoje, pracodawca ustala w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, a jeśli ich nie ma, po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników (§ 5 rozporządzenia z 1996 r.). Gdy wynik jest blisko progu, zleć pomiar wydatku energetycznego.
Od kiedy obowiązuje próg 32°C dla ciężkiej pracy na otwartej przestrzeni?
Od 11 stycznia 2027 r. Wprowadza go § 30a ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, dodany przez Dz.U. 2026 poz. 927. Gdy z powodu warunków atmosferycznych temperatura przekracza ten próg, prac się nie wykonuje (§ 30a ust. 2). Ust. 1 nie dotyczy m.in. gastronomii, zakładów hotelarskich, transportu i rolnictwa (§ 30a ust. 8).
Czy ten sam próg decyduje o posiłkach profilaktycznych?
Nie zawsze. Posiłki przysługują przy wydatku powyżej 2000 kcal (8374 kJ) u mężczyzn i 1100 kcal (4605 kJ) u kobiet (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 1996 r.). Próg 1500/1000 kcal decyduje o posiłkach tylko w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10°C lub WBGT powyżej 25°C, oraz na otwartej przestrzeni od 1 listopada do 31 marca (§ 3 ust. 1 pkt 2 i 3).
Dlaczego progi dla kobiet są niższe?
Tak stanowią przepisy: 1500 kcal dla mężczyzn i 1000 kcal dla kobiet na zmianę. Niezależnie od progu kalkulator pozwala zastosować współczynnik korygujący 0,80–0,85 do wyniku z tabel, bo wydatek kobiet przy tej samej pracy fizycznej jest zwykle mniejszy. Domyślnie korekta jest wyłączona.
Czy kalkulator uwzględnia temperaturę?
Nie. Metoda Lehmanna szacuje wydatek energetyczny na podstawie pozycji ciała i pracy mięśni. Temperaturę porównujesz z progami osobno. Od 11 stycznia 2027 r. w pomieszczeniu są to 28°C (25°C przy pracy ciężkiej) i 35°C, a na otwartej przestrzeni 25°C oraz 32°C jako limit dla pracy ciężkiej (§ 30a ust. 1, 3 i 4).
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2026 poz. 927): § 30a, obowiązuje od 11 stycznia 2027 r.
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 ze zm.)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279 ze zm.): § 3 ust. 1, § 4 ust. 1 pkt 4, § 5, § 6 ust. 3, § 8.
- CIOP-PIB, J. Bugajska: Ocena obciążenia pracą fizyczną dynamiczną na stanowisku pracy (kurs e-learningowy, rozdz. 4-3): tabele A i B metody Lehmanna.
- J. Dudek: Szacunkowa ocena obciążenia wysiłkiem fizycznym kobiety-żołnierza na stanowisku dowódcy drużyny szturmowej, Bezpieczeństwo Pracy – Nauka i Praktyka 2009, nr 7-8: przykład obliczenia, współczynnik dla kobiet, błąd metody.
Dopisz wynik do oceny ryzyka zawodowego
Praca ciężka i upał to zagrożenia, które warto ująć w ocenie ryzyka zawodowego przed sezonem 2027. Gotowe oceny ryzyka dla budowy, magazynu i gastronomii znajdziesz w naszym katalogu.
Zobacz szablony oceny ryzyka